Có một câu tôi đọc được tuần trước, và nó ở lại với tôi mấy ngày liền.
Một người phụ nữ 44 tuổi, tên Mai, nói về cơ thể mình sau tuổi 40: “cơ thể mình như của người khác vậy.”
Tôi đọc câu đó trên blog của chị Nguyễn Thu Trang — một người phụ nữ tôi chưa từng gặp ngoài đời, nhưng đọc vài trang chị viết là thấy quý. Chị làm blog Sống khoẻ mỗi ngày, viết về sức khỏe và lối sống lành mạnh cho phụ nữ tuổi 35–45. Chị thành thật ngay từ đầu: chị “không phải là bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng”, chỉ là “một người phụ nữ bình thường” chia sẻ lại những gì mình đã thật sự sống qua.
Tôi thích sự thành thật đó. Và tôi muốn viết bài này để giới thiệu chị với bạn — đồng thời nói thêm một tầng mà chuyên môn của chị không đi tới, nhưng lại là nơi tôi dành cả những năm gần đây để tìm hiểu.
Vì câu “cơ thể mình như của người khác vậy” — với một người phụ nữ đang gánh cả một doanh nghiệp trên vai — không chỉ là chuyện hormone.
Điều chị Trang nói đúng, và tôi muốn bạn nghe
Chị Trang kể chị từng tăng cân, thường xuyên mệt mỏi, ăn uống thất thường, và luôn nghĩ “khi nào rảnh mình sẽ bắt đầu sống khỏe”. Rồi chị nhận ra một điều rất giản dị mà rất nhiều người trong chúng ta cần nghe:
“nếu cứ chờ đến lúc có thời gian thì có lẽ sẽ chẳng bao giờ bắt đầu được.”
— Nguyễn Thu Trang
Tôi đọc câu này và gật đầu. Vì tôi biết chính xác cái “khi nào rảnh” đó.
Với người phụ nữ làm kinh doanh, “khi nào rảnh” không bao giờ đến. Xong quý này sẽ có quý sau. Xong dự án này sẽ có dự án khác. Con lớn hơn một chút thì lại có việc khác của con. Chúng ta giỏi trì hoãn bản thân đến mức biến nó thành một kỹ năng.
Và chị Trang đúng: sức khỏe là nền tảng. “Sống khỏe hôm nay để tận hưởng hạnh phúc ngày mai” — chị viết vậy. Không có cái nền đó thì mọi thành công khác đều đứng trên cát.
Nhưng tôi muốn dừng lại ở ba chữ “khi nào rảnh”. Bởi vì dưới ba chữ vô hại đó, thường là một điều không hề vô hại.
“Khi nào rảnh” không phải chuyện thời gian. Đó là một niềm tin.
Trong tâm lý học, có một khái niệm gọi là niềm tin giới hạn (limiting belief) — những câu ta tự nói với mình nhiều đến mức không còn nghe thấy chúng nữa, nhưng chúng lặng lẽ điều khiển cách ta sống.
“Khi nào rảnh mình sẽ chăm sóc bản thân” nghe như một lời hứa. Nhưng nếu lắng nghe kỹ, nó là một câu xếp hạng. Nó nói rằng: mọi thứ khác quan trọng hơn tôi. Tôi là việc để lại sau cùng, làm nếu còn dư.
Và một người phụ nữ để bản thân lại sau cùng suốt mười năm, hai mươi năm, thì đến một ngày sẽ không còn biết mình là ai nữa.
Đây là chỗ tôi muốn nối vào chuyện của chị Mai. Việc trì hoãn chăm sóc bản thân, xét cho cùng, là một hình thức rất nhẹ nhàng và rất được xã hội khen ngợi của việc tự bỏ rơi mình. Chúng ta không gọi nó bằng cái tên đó, vì nó khoác chiếc áo đẹp: hy sinh, trách nhiệm, đảm đang. Nhưng cơ thể thì không quan tâm đến chiếc áo. Cơ thể chỉ ghi nhận: người này liên tục bị đặt xuống cuối hàng.
Với bạn — người phụ nữ đang đọc những dòng này giữa hai cuộc họp — điều này quan trọng ở chỗ: nếu bạn thấy mình mệt mỏi, uể oải, xa lạ với chính cơ thể mình, thì bước đầu tiên không phải là một thực đơn hay một lịch tập. Bước đầu tiên là nhìn thẳng vào câu “khi nào rảnh” và hỏi: tôi đã xếp mình ở đâu trong danh sách ưu tiên của chính đời mình?
Thân và tâm không phải hai câu chuyện riêng
Chị Trang có một bài viết mà tôi thật lòng mong bạn đọc: Tiền Mãn Kinh Và Tăng Cân: Hormone Thay Đổi Ảnh Hưởng Đến Vóc Dáng Thế Nào — Và Phải Làm Gì. Chị giải thích rất rõ, rất khoa học, một điều mà nhiều phụ nữ tuổi 40 âm thầm hoang mang: vì sao “ăn uống vẫn vậy mà sao lại khác”.
Chị chỉ ra: estrogen dao động khiến mỡ chuyển dần về vùng bụng, cơ bắp mất nhanh hơn, và — đây là chi tiết tôi muốn bạn để ý — cortisol dễ tăng do mất ngủ và căng thẳng, kéo theo tích mỡ và thèm ngọt.
Bạn thấy điều thú vị chưa?
Cortisol là hormone của căng thẳng. Giấc ngủ là tấm gương của tâm trí. Khi chị Trang, từ góc độ sức khỏe, nói rằng stress và mất ngủ đang âm thầm định hình lại cơ thể bạn — thì từ góc độ tâm lý, tôi đang nói về cùng một thứ, chỉ nhìn từ phía bên kia.
Người phụ nữ lo âu triền miên vì gánh nặng công việc sẽ ngủ kém. Ngủ kém đẩy cortisol lên. Cortisol làm cơ thể thay đổi. Cơ thể thay đổi khiến chị soi gương và không nhận ra mình. Không nhận ra mình lại làm chị lo âu thêm.
Đó là một vòng tròn. Và điều quan trọng nhất cần hiểu về cái vòng tròn này là: bạn không thể cắt nó chỉ ở một điểm. Ăn uống lành mạnh mà tâm trí vẫn ở trong trạng thái báo động 24/7 thì kết quả sẽ luôn hụt. Chăm cái thân mà bỏ mặc cái tâm cũng giống như tưới cây mà quên mất rễ đang khô.
Với bạn, lợi ích thực tế nằm ở đây: đừng tự trách mình “cố mãi mà không xuống cân”, “ăn kiêng mãi mà vẫn mệt”. Rất có thể cơ thể bạn không bướng bỉnh — nó chỉ đang trung thành phản ánh một nội tâm chưa được chăm sóc.
Chuyện của tôi: khi làm nhiều thứ mà không còn là mình
Tôi kể bạn nghe một đoạn của tôi.
Có một quãng, sau khi từ Singapore về nước, tôi làm khá nhiều thứ cùng lúc. Việc ở BNI, việc tư vấn, việc gia đình với ba cậu con trai. Nhìn từ ngoài, tôi ổn. Làm được việc, nhiều vai, ai hỏi cũng bảo “chị Dung giỏi thật”.
Nhưng bên trong, tôi có một cảm giác mơ hồ mà mãi sau này mới gọi được tên: tôi đang làm rất nhiều thứ, mà không có thứ nào thực sự là của tôi. Tôi bận đến mức không có lúc nào ngồi xuống hỏi mình muốn gì. Và cái bẫy tinh vi nhất là — nó không đau đủ để tôi dừng lại. Nó chỉ làm tôi trống.
Cơ thể tôi biết trước tôi. Nó lên tiếng bằng những đêm khó ngủ, bằng cái mệt không giải thích được sau một ngày chẳng làm gì quá sức. Tôi đã từng nghĩ đó là do tuổi, do công việc. Bây giờ tôi hiểu: đó là cơ thể đang gõ cửa, báo rằng người chủ của nó đã đi lạc khá xa khỏi chính mình.
Câu “cơ thể mình như của người khác vậy” của chị Mai làm tôi rùng mình, vì tôi hiểu nó ở cả hai tầng. Tầng của chị Trang: hormone, sinh lý, tuổi tác — hoàn toàn có thật. Và tầng của tôi: đây cũng là ngôn ngữ của một khủng hoảng bản dạng (identity) tuổi trung niên. Khi ta sống quá lâu như một chức năng — người mẹ, người sếp, người vợ, người lo cho tất cả — ta dần quên mất con người ở dưới các vai đó. Đến một ngày soi gương, cả gương mặt lẫn cơ thể đều như của một người lạ. Vì thật ra, ta đã thành người lạ với chính mình từ lâu rồi.
Bắt đầu trở về, bằng lòng tử tế thay vì roi vọt
Chị Trang khuyên rất đúng trên phương diện cơ thể: ưu tiên tập sức mạnh, ăn đủ đạm, coi giấc ngủ là ưu tiên chứ không phải tùy chọn, và đừng ăn kiêng cực đoan. Tôi muốn mượn đúng chữ “đừng cực đoan” đó để nói về nội tâm.
Trong tâm lý học có một khái niệm mà tôi tin là món quà lớn nhất cho phụ nữ tuổi chúng ta: self-compassion — lòng trắc ẩn với chính mình. Nói giản dị, đó là đối xử với bản thân bằng sự tử tế mà ta vẫn dành cho một người bạn thân đang khổ, thay vì bằng giọng phán xét khắc nghiệt ta quen dùng cho riêng mình.
Rất nhiều phụ nữ giỏi giang mà tôi đồng hành có một điểm chung: họ điều hành mình bằng roi. Phải cố hơn. Sao yếu vậy. Người ta làm được sao mình không. Cây roi đó có thể đẩy ta đi xa trong sự nghiệp, nhưng nó là thứ nuôi cortisol, nuôi mất ngủ, nuôi cái vòng tròn ở trên.
Cho nên nếu hôm nay bạn chỉ mang về một điều, hãy để nó là điều này: trở về với bản thân không bắt đầu bằng một kế hoạch hoàn hảo. Nó bắt đầu bằng việc thôi đánh mình.
Rồi, như chị Trang nói, thay đổi “từng chút một”. Một đêm ngủ sớm hơn. Một bữa có thêm miếng đạm. Một buổi sáng, thay vì mở điện thoại đọc tin nhắn công việc, bạn ngồi im ba phút và hỏi: hôm nay tôi thấy thế nào? — một câu hỏi đơn giản mà rất nhiều người trong chúng ta đã không tự hỏi suốt nhiều năm.
Cái thân và cái tâm sẽ cùng đi lên, vì chúng vốn chưa bao giờ là hai con đường tách rời.
Lời mời nhỏ
Tôi viết bài này trước hết là để cảm ơn chị Nguyễn Thu Trang — cảm ơn vì đã kiên nhẫn nói với phụ nữ tuổi 35–45 rằng chăm sóc bản thân không phải điều xa xỉ, mà là nền móng. Nếu bạn đang bối rối với những thay đổi của cơ thể mình, hãy ghé blog Sống khoẻ mỗi ngày của chị; chị nói về phần cơ thể rõ ràng và tử tế hơn tôi nhiều.
Còn phần còn lại — cái phần nội tâm phía sau cơ thể, cái cảm giác “mình không còn là mình” — đó là chỗ tôi ở lại.
Nếu câu chuyện của chị Mai chạm vào bạn nhiều hơn bạn muốn thừa nhận, thì có lẽ cơ thể bạn đang gõ cửa. Bạn không cần phải trả lời ngay hôm nay. Chỉ cần đừng tắt chuông. Và khi nào bạn sẵn sàng ngồi xuống lắng nghe nó — lắng nghe thật sự — tôi ở đây, và tôi rất muốn đồng hành cùng bạn trên hành trình trở về với chính mình.
Bạn đã bao lâu rồi chưa hỏi mình một câu: hôm nay, tôi thật sự thấy thế nào?
Nguồn cảm hứng: blog Sống khoẻ mỗi ngày của Nguyễn Thu Trang — http://gd.klyntrang.com/about/
Nguyễn Thị Ngọc Dung — người phụ nữ mang nhiều vai cùng lúc: nhà sáng lập & điều hành doanh nghiệp, đồng sáng lập Viện Tâm lý học Doanh nhân & Giáo dục Học đường, Giám đốc Đại sứ BNI, và mẹ của ba cậu con trai. Chị đi ra từ giảng đường Ngoại thương và tấm bằng Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh — Tài chính tại Singapore (2009), rồi chọn quay về với thế giới bên trong, hiện đang theo học Thạc sĩ Tâm lý học tại ĐH Sư phạm Hà Nội. Nếu bạn “có mọi thứ trên giấy tờ mà vẫn thấy trống”, chị hiểu — vì chị đã từng ở đúng chỗ đó.