Có thể lúc này, chiếc vali của bạn đã bắt đầu đầy lên.
Vé máy bay đã đặt. Trong đầu là một danh sách dài chưa gạch hết: giấy tờ, sim điện thoại, thuốc men, vài gói mì mang theo cho những ngày đầu nơi xứ người.
Mọi người đều chúc bạn lên đường may mắn.
Tôi viết những dòng này cho bạn.
Vì mười mấy năm trước, tôi cũng đứng đúng chỗ bạn đang đứng.
Điều người ta thường dặn trước khi đi du học
Khi chuẩn bị đi du học, người ta thường nhắc hai điều:
- Học ngoại ngữ thật tốt.
- Chuẩn bị tinh thần chịu nỗi nhớ nhà.
Điều đó hoàn toàn đúng.
Nhưng đó mới chỉ là phần nổi.
Có một khái niệm trong tâm lý học gọi là cú sốc văn hóa (Culture Shock), được nhà nhân học Kalervo Oberg mô tả từ năm 1960.
Hầu hết du học sinh đều trải qua các giai đoạn:
- háo hức
- bối rối
- khủng hoảng
- thích nghi
May mắn là…
Culture shock rồi sẽ qua.
Con người thích nghi nhanh hơn ta tưởng.
Nhưng có một điều khác thường ở lại rất lâu.
Điều thật sự khiến nhiều du học sinh chật vật
Năm 2009, tôi sang Singapore học Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh.
Trên giấy tờ, tôi hoàn toàn đủ năng lực.
Tôi tốt nghiệp Đại học Ngoại thương.
Tôi vượt qua kỳ tuyển chọn.
Tôi ngồi cùng lớp với những người đến từ Indonesia, Nepal và nhiều quốc gia khác.
Nhưng trong các buổi thảo luận nhóm…
Tôi gần như không nói.
Không phải vì tiếng Anh.
Không phải vì không hiểu bài.
Mà vì trong đầu luôn có một câu nói:
“Ý mình chắc gì đã hay.”
“Mọi người giỏi hơn mình.”
“Nếu mình nói sai thì sao?”
Đó là rào cản lớn nhất tôi mang theo khi đi du học.
Không ai tạo ra nó.
Chính tôi.
Hội chứng kẻ mạo danh là gì?
Nhiều năm sau, khi học tâm lý học, tôi mới biết điều mình từng trải qua có tên gọi:
Hội chứng kẻ mạo danh (Imposter Syndrome).
Khái niệm này được hai nhà tâm lý học Pauline Clance và Suzanne Imes mô tả năm 1978.
Người mắc hội chứng này thường có cảm giác:
- mình không đủ giỏi
- thành công chỉ là may mắn
- sớm muộn mọi người cũng phát hiện mình “không xứng đáng”
Điều thú vị là…
Những người càng giỏi lại càng dễ mắc.
Vì họ luôn nhìn thấy rất nhiều người xuất sắc hơn mình.
Điều đã giúp tôi thay đổi khi du học Singapore
Có một ngày tôi bước lên thư viện trường.
Tôi mượn một cuốn sách về niềm tin vào bản thân.
Không có phép màu nào xảy ra.
Tôi chỉ bắt đầu một việc rất nhỏ.
Mỗi sáng trước khi đến lớp, tôi tự nói với mình:
- Ý kiến của mình có giá trị.
- Mình xứng đáng có mặt ở đây.
- Mình có quyền được lên tiếng.
Ngày đầu rất gượng.
Ngày thứ mười vẫn thấy ngượng.
Nhưng rồi…
Tôi bắt đầu nói ý kiến đầu tiên.
Không ai cười.
Không ai chê.
Một người bạn Indonesia bắt đầu hỏi tôi nghĩ gì.
Một bạn Nepal kéo ghế ngồi cạnh tôi.
Tôi không giỏi hơn.
Chỉ là bức tường bên trong bắt đầu được tháo xuống.
Nếu sắp đi du học, hãy mang theo những điều này
Ngoài quần áo và giấy tờ, tôi mong bạn mang theo thêm vài thứ.
1. Chuẩn bị cho cuộc đối thoại bên trong
Rào cản lớn nhất đôi khi không phải ngoại ngữ.
Mà là tiếng nói tự phán xét.
2. Học cách gọi tên cảm xúc
Nếu bạn thấy mình không đủ tốt.
Có thể đó không phải sự thật.
Đó chỉ là hội chứng kẻ mạo danh.
Khi gọi đúng tên nó, bạn đã lấy lại được một phần quyền kiểm soát.
3. Duy trì một nghi thức nhỏ mỗi sáng
Có thể là:
- viết nhật ký
- đọc vài câu khẳng định tích cực
- thiền một phút
- hít thở sâu
Điều nhỏ làm đều sẽ tạo nên thay đổi lớn.
4. Nhớ rằng bạn đã được chọn
Bạn không cần giỏi nhất lớp.
Bạn chỉ cần nhớ:
Bạn đã vượt qua kỳ tuyển chọn.
Bạn có quyền ngồi ở chiếc bàn đó.
Gửi các bậc phụ huynh có con đi du học
Có thể con sẽ luôn gọi điện về và nói:
“Con ổn mà.”
Điều đó có thể đúng.
Nhưng cũng có thể con chưa biết gọi tên điều mình đang trải qua.
Lần tới gọi cho con, thay vì chỉ hỏi:
- Học thế nào?
- Ăn uống ra sao?
Hãy thử hỏi thêm:
“Con thấy mình thế nào giữa các bạn?”
Đó đôi khi mới là câu hỏi quan trọng nhất.
Bởi rào cản lớn nhất của một du học sinh nơi xứ người thường không nằm ở ngoại ngữ.
Mà nằm ở niềm tin con dành cho chính mình.
Trước khi bạn lên đường
Tôi không hứa hành trình này sẽ dễ.
Sẽ có những tối bạn tự hỏi:
“Mình đang làm gì ở đây?”
Tôi đã từng như vậy.
Và tôi đã đi qua.
Bạn cũng sẽ đi qua.
Chỉ mong bạn nhớ một điều.
Cái giọng nói:
“Mình không đủ tốt.”
không phải là bạn.
Nó chỉ là một bức tường.
Mà tường thì luôn có thể tháo xuống.
Vậy nên tôi để lại cho bạn một câu hỏi.
Lần tới, khi bạn định nói ra điều mình thật sự muốn nói, điều gì đang ngăn bạn lại?
Về tác giả
Nguyễn Thị Ngọc Dung (Jane) là nhà sáng lập và điều hành doanh nghiệp, đồng sáng lập Viện Tâm lý học Doanh nhân & Giáo dục Học đường (ESEPI), Giám đốc Đại sứ tăng trưởng BNI Hà Nội 6 và mẹ của ba con trai. Chị tốt nghiệp Đại học Ngoại thương, sở hữu bằng Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh chuyên ngành Tài chính tại Singapore (2009), hiện theo học Thạc sĩ Tâm lý học tại Đại học Sư phạm Hà Nội. Chị tập trung nghiên cứu và ứng dụng tâm lý học nhằm giúp doanh nhân, phụ huynh và người trẻ hiểu mình sâu sắc hơn, vượt qua những rào cản nội tâm để sống đúng với giá trị của bản thân.